Skip to main content
Ramin Khavarzadeh DATA · ANALYSIS · PERSPECTIVE
ابزارها TOOL · MARKETING

تحلیل RFM مشتریان

فهرست سفارش‌ها را بدهید تا مشتری‌ها بر اساس تازگی، تکرار و مبلغ خرید دسته‌بندی شوند و برای هر دسته اقدام پیشنهادی ببینید.

کدام مشتری‌ها ارزشمندترند و کدام‌ها در حال ازدست‌رفتن‌اند؟

مسئله‌ای که حل می‌کند

همهٔ مشتری‌ها یک اندازه ارزش ندارند و یک پیام برای همه، هم برای مشتری وفادار زیاد است و هم برای مشتری ازدست‌رفته کم. RFM سه سؤال ساده از هر مشتری می‌پرسد: آخرین بار کِی خرید (تازگی)، چند بار خریده (تکرار) و چقدر خرج کرده (مبلغ) — و بر همین اساس مشتری‌ها را در شش دستهٔ قابل اقدام می‌گذارد.

این ابزار فهرست سفارش‌های شما را در همین مرورگر می‌خواند، کیفیت داده را گزارش می‌کند (ردیف‌های خراب، سفارش‌های تکراری، مرجوعی‌ها)، به هر مشتری سه امتیاز ۱ تا ۵ می‌دهد و خروجی را با یک راهنمای کلی برای هر دسته و یک فایل CSV تحویل می‌دهد. فایل شما هیچ‌وقت به سرور فرستاده نمی‌شود.

ورودی‌ها

واحد ورود مبالغ

اگر ریال را انتخاب کنید، همهٔ مبالغ پیش از محاسبه بر ۱۰ تقسیم می‌شوند و نتیجه به تومان نمایش داده می‌شود.

فایل سفارش‌ها

LOCAL پردازش کاملاً در مرورگر شما انجام می‌شود: فایل CSV هرگز به سرور فرستاده نمی‌شود، جایی ذخیره نمی‌شود و بعد از بستن صفحه چیزی از آن نمی‌ماند.

CSV با جداکنندهٔ کاما، نقطه‌ویرگول یا تب؛ حداکثر ۲۵ مگابایت. خروجی «CSV UTF-8» اکسل یا گوگل‌شیت کافی است. تاریخ‌ها جلالی (۱۴۰۳/۰۵/۱۲) یا میلادی (2024-08-02)، مبلغ به تومان (یا ریال، با انتخاب واحد بالا).

به‌جای فایل، داده‌ها را از اکسل بچسبانید

دانلود فایل نمونه (فرضی، ۶۰ ردیف) · ·

نمونه عمداً یک سفارش دوخطی و دو مرجوعی دارد تا گزارش کیفیت داده را نشان دهد؛ همهٔ شناسه‌ها و مبلغ‌ها ساختگی‌اند.

راهنمای ستون‌ها

سطر اول عنوان ستون‌هاست؛ نام انگلیسی یا فارسی هر دو شناخته می‌شود و ترتیب مهم نیست. ستون‌های اضافی نادیده گرفته می‌شوند.

ستونچیستمثاللازم؟
customer_idشناسهٔ مستعار مشتری (کد، نه نام و نه شماره تلفن)C001بله
dateتاریخ سفارش؛ جلالی یا میلادی1403/05/12بله
amountمبلغ سفارش؛ منفی یعنی مرجوعی850000بله
order_idشناسهٔ سفارش؛ چند خط با یک شناسه، یک سفارش شمرده می‌شودORD-1003اختیاری

نام، شمارهٔ تلفن، ایمیل یا نشانی مشتری را در فایل نگذارید: برای این تحلیل لازم نیست و اگر ستون مشتری شبیه تلفن یا ایمیل باشد، ابزار هشدار می‌دهد. یک جدول تبدیل شناسه به مشتری واقعی را نزد خودتان نگه دارید.

تنظیمات تحلیل

روزی که «تازگی» نسبت به آن حساب می‌شود. خالی بگذارید تا آخرین تاریخ فایل مبنا باشد. جلالی مثل ۱۴۰۴/۰۶/۳۱ یا میلادی مثل 2025-09-22.

روش امتیازدهی

پنجک‌ها هر بعد را نسبت به بقیهٔ مشتری‌ها رتبه می‌دهند؛ آستانهٔ ثابت با کمتر از ۲۰ مشتری خودبه‌خود جایگزین می‌شود.

مبالغ منفی (مرجوعی)

در حالت «کم شود»، مرجوعی خرید شمرده نمی‌شود اما از مبلغ کل مشتری کم می‌شود.

{# Server-side answer for a POST without JavaScript (or a direct API call): the analysis itself never runs here, so this fragment only echoes the validated options and says so. With JavaScript on, kh-rfm.js replaces this region. #}

Result

این ابزار در مرورگر شما اجرا می‌شود و به جاوااسکریپت نیاز دارد؛ فایل سفارش‌ها هرگز به سرور فرستاده نمی‌شود و با این درخواست هم هیچ داده‌ای ارسال نشد. اگر این پیام را با جاوااسکریپت روشن می‌بینید، اسکریپت ابزار بارگذاری نشده است — صفحه را دوباره بارگذاری کنید.

با این درخواست فقط تنظیمات فرم به سرور رسید؛ فایل سفارش‌ها هیچ‌وقت ارسال نمی‌شود.

  • پنجک‌ها (نسبی) روش امتیازدهی
  • کسر مبالغ منفی از مبلغ مشتری (بدون شمارش به‌عنوان خرید) مبالغ منفی
  • تاریخ مرجع (خالی = آخرین تاریخ فایل)

تنظیمات ثبت‌شده: روش امتیازدهی «پنجک‌ها (نسبی)»؛ مبالغ منفی: کسر مبالغ منفی از مبلغ مشتری (بدون شمارش به‌عنوان خرید)؛ تاریخ مرجع: آخرین تاریخ فایل.

فرض‌های این محاسبه
  • تاریخ مرجع اگر وارد نشود، آخرین تاریخ فایل است؛ سفارش‌های بعد از تاریخ مرجع کنار گذاشته می‌شوند.
  • سفارشی که جمع خطوطش صفر یا مثبت باشد یک خرید است؛ سفارشی که جمعش منفی باشد مرجوعی است و در «تکرار» و «تازگی» اثر ندارد.
  • بدون ستون شناسهٔ سفارش، هر ردیف یک سفارش جداگانه فرض می‌شود.
  • اعداد فایل به تومان فرض می‌شوند مگر «ریال» انتخاب شود که در آن صورت بر ۱۰ تقسیم می‌شوند.
  • دسته‌بندی روی امتیازهای ۱ تا ۵ تعریف شده و با تغییر آستانه‌ها یا اضافه‌شدن داده تغییر می‌کند؛ برچسب‌ها توصیف الگوی خرید هستند، نه ارزش قطعی یک مشتری.

روش محاسبه و فرض‌ها

  • هر مشتری سه عدد دارد: تازگی = روزهای گذشته از آخرین خرید تا تاریخ مرجع (اگر تاریخ مرجع ندهید، آخرین تاریخ فایل)؛ تکرار = تعداد سفارش؛ مبلغ = جمع مبالغ سفارش‌ها.
  • ردیف‌هایی که شناسهٔ مشتری و شناسهٔ سفارش یکسان دارند یک سفارش‌اند: مبلغ‌ها جمع و تاریخ اول نگه داشته می‌شود. بدون ستون شناسهٔ سفارش، هر ردیف یک سفارش است.
  • مبلغ منفی مرجوعی است: در حالت پیش‌فرض از مبلغ کل مشتری کم می‌شود ولی خرید شمرده نمی‌شود و بر تازگی اثر ندارد؛ در حالت «حذف» کنار گذاشته می‌شود. مشتری‌ای که فقط مرجوعی دارد امتیاز نمی‌گیرد.
  • امتیاز ۱ تا ۵ برای هر بعد با پنجک‌های رتبه‌ای: امتیاز = ۱ + جزء صحیح (۵ × تعداد مشتری‌های بدتر ÷ کل مشتری‌ها). «بدتر» برای تازگی یعنی روزهای بیشتر و برای تکرار و مبلغ یعنی مقدار کمتر. مقدارهای برابر همیشه امتیاز برابر می‌گیرند (رتبهٔ مشترک)، پس اندازهٔ پنجک‌ها ممکن است دقیقاً یک‌پنجم نباشد.
  • با کمتر از ۲۰ مشتری پنجک معنی ندارد و ابزار خودبه‌خود (و با اعلام) از آستانه‌های ثابت استفاده می‌کند؛ خودتان هم می‌توانید آن را انتخاب کنید: تازگی ≤۳۰ روز → ۵، ≤۹۰ → ۴، ≤۱۸۰ → ۳، ≤۳۶۵ → ۲، بیشتر → ۱؛ تکرار ۱ → ۱، ۲ → ۲، ۳–۴ → ۳، ۵–۹ → ۴، ۱۰+ → ۵؛ مبلغ نسبت به میانگین مشتری‌های همین فایل: کمتر از ۰٫۲۵ برابر → ۱، تا ۰٫۵ → ۲، تا ۱ → ۳، تا ۲ → ۴، ۲ برابر و بیشتر → ۵.
  • شش دسته، افراز کامل امتیازها هستند و به ترتیب ارزیابی می‌شوند: قهرمانان (R≥۴، F≥۴، M≥۴)؛ وفادار (R≥۳ و F≥۴، یا R≥۳ و F≥۳ و M≥۴)؛ بالقوه (بقیهٔ R≥۳)؛ در خطر (R≤۲ و F≥۳ یا M≥۳)؛ خفته (R=۲ با F و M کم)؛ ازدست‌رفته (R=۱ با F و M کم).
  • خواندن فایل: BOM حذف می‌شود؛ جداکننده (کاما، نقطه‌ویرگول، تب) از سطر اول حدس زده می‌شود؛ ارقام فارسی و عربی پذیرفته می‌شود؛ نقطه و «٫» اعشارند و کاما، «٬» و فاصله جداکنندهٔ هزارگان (تنها استثنا، چند گروه سه‌رقمی با نقطه مثل 1.250.000 است)؛ تاریخ با سال ۱۲۰۰ تا ۱۵۰۰ جلالی و با سال ۱۸۰۰ تا ۲۲۰۰ میلادی خوانده می‌شود. ردیف‌های بی‌مشتری، بی‌تاریخ یا با مبلغ ناخوانا با شمارهٔ خط گزارش می‌شوند.

محدودیت‌ها و استفادهٔ نادرست

  • RFM فقط رفتار خرید گذشته را خلاصه می‌کند؛ نه سودآوری مشتری را می‌داند، نه هزینهٔ خدمت به او را، نه دلیل نخریدنش را. برچسب‌ها توصیف الگو هستند، نه حکم دربارهٔ یک آدم.
  • پیشنهاد هر دسته «راهنمای کلی» است که در همهٔ کسب‌وکارها یکسان نوشته شده و از دادهٔ شما استنتاج نشده؛ اقدام مناسب به محصول، حاشیهٔ سود و ظرفیت تیم شما بستگی دارد.
  • پنجک‌ها نسبی‌اند: «قهرمان» یعنی بهترینِ همین فایل، نه بهترین بازار. با فایل کوچک یا بازهٔ زمانی کوتاه (کمتر از سه ماه) دسته‌ها ناپایدارند و ابزار این را یادآوری می‌کند.
  • اگر مشتری‌ها در فایل با چند شناسهٔ مختلف آمده باشند (مهمان و عضو، دو شماره)، یک نفر چند مشتری شمرده می‌شود؛ یکسان‌سازی شناسه‌ها پیش از تحلیل کار خود شماست.
  • برای فایل‌های خیلی بزرگ (چند صد هزار ردیف) مرورگر ممکن است کند شود؛ جدول امتیازها حداکثر ۵٬۰۰۰ مشتری اول را نشان می‌دهد ولی فایل CSV خروجی کامل است.
  • این ابزار ماشین‌حساب است، نه مشاوره: هیچ‌کدام از دسته‌ها توصیهٔ سرمایه‌گذاری یا تصمیم دربارهٔ اشخاص نیست.

نسخهٔ فرمول و تاریخ

VERSION نسخهٔ فرمول 1.0 · آخرین تغییر: 28 شهریور 1405