پرش به محتوای اصلی
رامین خاورزاده DATA · ANALYSIS · PERSPECTIVE
TOOL · مدل یا پیش‌بینی دارم · می‌خواهم کمپین اجرا کنم

آزمایشگاه رابطه با دادهٔ شما

آیا این دو سری واقعاً با هم حرکت می‌کنند — و کدام جلوتر است؟

دو سری زمانی خودتان را بدهید تا بر اساس تاریخ هم‌تراز و تبدیل شوند و همبستگی هم‌زمان، در هر تأخیر و غلتان را با تصحیح برای خودهمبستگی و تعداد آزمون‌ها ببینید — همان روش آزمایشگاه داده سایت، روی دادهٔ شما و فقط در مرورگر.

  • فایل CSV یا جدول
  • فقط در مرورگر شما
  • بدون هوش مصنوعی

به چه کاری می‌آید

آیا بازدید سایت پیش از سفارش‌ها بالا می‌رود؟ آیا هزینهٔ تبلیغ با فروش هفتهٔ بعد هم‌حرکت است؟ دو سری زمانی خودتان را بدهید تا بر اساس تاریخ هم‌تراز شوند، به شکل مناسب (سطح، تغییر یا درصد تغییر) تبدیل شوند و همبستگی هم‌زمان، همبستگی در هر تأخیر، همبستگی غلتان و آزمون روی داده‌ای که در انتخاب نقشی نداشته گزارش شود.

این همان روش «آزمایشگاه داده» سایت است، با همان آستانه‌ها، این بار روی دادهٔ شما و فقط در مرورگر شما. دو چیز به آن اضافه شده: تصحیح برای شبیه‌بودن هر دوره به دورهٔ قبلش، و اینکه اگر داده برای استنباط کافی نباشد، نتیجه فقط توصیفی اعلام شود. آزمایشگاه داده · روش‌شناسی

LOCAL همهٔ محاسبه در همین مرورگر انجام می‌شود؛ داده‌ای که وارد می‌کنید به سرور سایت یا هیچ سرویس دیگری فرستاده نمی‌شود. با بستن یا تازه‌کردن صفحه چیزی از داده‌ها باقی نمی‌ماند؛ دکمهٔ «پاک‌کردن» هم همین حالا همه را از صفحه برمی‌دارد.

دادهٔ اول: تاریخ و یک یا چند ستون عددی

سطر اول عنوان ستون‌ها؛ جداکنندهٔ کاما، نقطه‌ویرگول یا تب خودکار شناخته می‌شود؛ حداکثر ۲۵ مگابایت. از اکسل «Save As → CSV UTF-8» بگیرید؛ فایل اکسل مستقیم باز نمی‌شود و هیچ فرمول یا ماکرویی اجرا نمی‌شود.

یا داده را از اکسل یا گوگل‌شیت بچسبانید

دانلود فایل نمونه (فرضی) ·

اگر هر دو سری در یک فایل‌اند، همین کافی است. فایل خروجی Google Trends هم مستقیم خوانده می‌شود.

دادهٔ دوم (اختیاری)

اگر سری دوم در فایل جداست؛ دو فایل بر اساس تاریخ به هم وصل می‌شوند و دوره‌هایی که فقط در یکی هستند کنار می‌روند و شمرده می‌شوند.

یا دادهٔ دوم را بچسبانید
سری‌ها و تبدیل

پیش‌فرض آزمایشگاه: ۶ هفته، ۱۴ روز، ۳ ماه. هر تأخیر یک آزمون است؛ بیشتر گشتن، تصحیح را سخت‌تر می‌کند.

پیش‌فرض: ۱۲ دوره (روزانه ۳۰).

روش محاسبه و فرض‌ها

  • هم‌ترازسازی: هر تاریخ به دورهٔ خودش (هفتهٔ آغازشده از یکشنبه، مثل آزمایشگاه؛ یا ماه شمسی) برده و با تجمیع انتخابی خلاصه می‌شود؛ بعد دو سری روی دوره‌های مشترک به هم وصل می‌شوند.
  • تبدیل فقط بین دو دورهٔ پشت‌سرهم حساب می‌شود؛ اگر دوره‌ای جا افتاده باشد، تغییرِ روی آن فاصله ساخته نمی‌شود.
  • همبستگی پیرسون و اسپیرمن هم‌زمان؛ همبستگی متقاطع در تأخیرهای −L تا +L (تأخیر مثبت یعنی سری اول جلوتر است) و انتخاب تأخیر با بیشترین |r| میان تأخیرهایی که دست‌کم ۱۲ جفت دارند.
  • استنباط: نمونهٔ مؤثر n·(1 − ρx·ρy)/(1 + ρx·ρy) از خودهمبستگی مرتبهٔ یک دو سری، آزمون t با همان نمونهٔ مؤثر، و ضرب p در تعداد تأخیرهای آزموده‌شده (بونفرونی). اگر نمونهٔ مؤثر کمتر از ۲۰ باشد، p گزارش نمی‌شود.
  • برچسب «رابطهٔ معنی‌دار»: |r| دست‌کم آستانهٔ آزمایشگاه، دست‌کم همان تعداد دوره و p تصحیح‌شده کمتر از آستانه. «پایدار»: به‌علاوه، تأخیری که فقط روی ۶۰٪ اول انتخاب شد همان باشد، روی ۴۰٪ پایانی هم‌علامت بماند و جهت حرکت را بهتر از سکه (آزمون دوجمله‌ای) پیش‌بینی کند.

محدودیت‌ها و استفادهٔ نادرست

  • هم‌حرکتی به معنی علت و معلول نیست. «جلوتر بودن» یک سری هم فقط ترتیب زمانی است، نه اثر.
  • دو سری که هر دو روند دارند (مثلاً هر دو با تورم بالا می‌روند) در سطح تقریباً همیشه همبستگی بالا نشان می‌دهند. برای همین پیش‌فرض «درصد تغییر» است.
  • تصحیح نمونهٔ مؤثر تقریبی است و فرض می‌کند وابستگی زمانی ساده (مرتبهٔ یک) است. فصل قوی یا شکست ساختاری را کامل نمی‌بیند.
  • اگر خودتان چند جفت سری را امتحان کنید تا یکی «پیدا شود»، آن آزمون‌ها هم باید در تصحیح حساب شوند؛ ابزار فقط تأخیرهای همین اجرا را می‌شمارد.
  • سری‌های عمومی آزمایشگاه در این نسخه قابل انتخاب نیستند؛ فقط دادهٔ خودتان.

منابع روش

  • Bretherton, C. S. et al. (1999). The effective number of spatial degrees of freedom of a time-varying field. Journal of Climate, 12(7) — نمونهٔ مؤثر برای سری‌های خودهمبسته.
  • Granger, C. W. J. & Newbold, P. (1974). Spurious regressions in econometrics. Journal of Econometrics, 2(2) — همبستگی ساختگی میان سری‌های دارای روند.
  • Dunn, O. J. (1961). Multiple comparisons among means. JASA, 56(293) — تصحیح بونفرونی.

قدم بعدی

اگر رابطه‌ای پیدا شد، آن را با آزمایش بسنجید، نه با همبستگی بیشتر: یک کمپین یا تغییر کنترل‌شده و اندازه‌گیری اثر افزایشی.

همهٔ ابزارها بر اساس مسئله

نسخهٔ روش و تاریخ

VERSION نسخهٔ روش 1.0 · آخرین تغییر: ۴ مهر ۱۴۰۵