TAM / SAM / SOM

«بازار ما هزار میلیارد تومان است» معمولاً از ضرب چند عدد بزرگ در چند درصد خوش‌بینانه می‌آید. این ابزار اندازهٔ بازار را از دو راه جدا برآورد می‌کند و کنار هم می‌گذارد: بالا به پایین (کل بازار، بخش در دسترس، سهم قابل‌دستیابی) و پایین به بالا (از مسیر واقعی فروش خودتان).

برای هر عدد، مقدار کم، پایه و زیاد، واحد، سال، منبع و فرض را می‌نویسید. خروجی یک عدد نیست: بازه، حساسیت به هر فرض و فهرست فرض‌هایی است که پشتوانه ندارند.

• TAM = عدد شروع × عامل‌های TAM؛ SAM = TAM × عامل‌های SAM؛ SOM = SAM × عامل‌های SOM. سهم‌ها بر ۱۰۰ تقسیم می‌شوند. پایین-به-بالا حاصل‌ضرب عامل‌های خودش است.
• سناریوها: «کم» همهٔ عامل‌ها در کمترین مقدار، «زیاد» همه در بیشترین؛ این دو حد افراطی‌اند. بازهٔ ۱۰ تا ۹۰ درصدی از ۵٬۰۰۰ شبیه‌سازی می‌آید که هر عامل را از توزیع مثلثی (کم، پایه، زیاد) می‌کشد، با بذر ثابت.
• حساسیت: هر عامل یک بار به کم و یک بار به زیاد می‌رود و بقیه روی پایه می‌مانند؛ عامل‌ها به ترتیب اثر مرتب می‌شوند.
• کنترل‌ها: عامل بدون منبع یا سال، دادهٔ قدیمی‌تر از پنج سال، سهم بدون فرض نوشته‌شده، SOM بیشتر از ۲۰٪ SAM، و فاصلهٔ بیش از سه‌برابری دو رویکرد.
• عدد جمعیت سایت از بانک جهانی (مجوز CC BY 4.0) است، با سالش؛ برآورد جمعیت کل کشور است، نه سرشماری، و ابزار از آن هیچ تفکیک سنی، جنسی یا استانی نمی‌سازد.

• ضرب چند عامل یعنی خطاها هم ضرب می‌شوند: سه عامل که هر کدام ۳۰٪ خطا دارند، نتیجه را تا دو برابر جابه‌جا می‌کنند. به بازه نگاه کنید، نه به عدد پایه.
• عامل‌ها مستقل فرض شده‌اند. اگر دو عامل با هم بالا و پایین می‌روند (مثلاً قیمت و سهم خریدار)، بازهٔ واقعی پهن‌تر است.
• اندازهٔ بازار درآمد شما نیست و سود هم نیست؛ برای تصمیم سرمایه‌گذاری، هزینهٔ جذب و حاشیهٔ سود را جدا بسنجید.
• جدول‌های مختلف را خودسرانه با هم ترکیب نکنید؛ اگر سهم سنی از یک منبع و سهم استانی از منبع دیگر است، ضربشان تفکیک واقعی نمی‌سازد.